وقتی که آسمان بام ایران هم از تجاوز ریزگردها در امان نمی ماند!

امسال طبیعت زیبای بختیاری هم که چشم باز می کند آسمانش را در تصرف ریزگردهای عربی می بیند. هرچند در سال گذشته اهالی چهارمحال و بختیاری به یمن سکونت بر بام ایران تا حدود زیادی نسبت به سایر استان های غرب و جنوب غرب کشور از اثرات زیانبار انسانی و محیط زیستی این میهمانان ناخوانده در امان مانده بودند؛ اما امسال خیلی زود آسمان بام ایران هم مورد تجاوز ریزگردهای عربی قرار گرفت تا نتایج محسوس عدم پیروی از قوانین حاکم طبیعت به مردمان بالا نشین هم نشان داده شود.

درست است که بروز طوفان های گرد و خاک یکی از ویژگی های سرزمین هایی است که در مجاورت مناطق خشک و نیمه خشک واقع شده اند و خشکسالی های پی در پی نیز می تواند روند بروز این رخدادهای طبیعی را شتابان تر کنند، اما در حقیقت رویدادی که سبب گردیده است شدت، زمان و تعداد این رخدادها در طول 200 سال گذشته بی سابقه گردد پیروی نکردن از قوانین حاکم بر طبیعت برای حکومت بر آن است.

روند شتابان سودجویانه سدسازی کشورهای ترکیه و سوریه بر سرشاخه های دجله و فرات و عدم رعایت «حق آبه» تالاب‌ها در کشور عراق (به دلیل ضعف حکومت مرکزی عراق در سال های اخیر) و مدیریت نادرست حاکم بر منابع طبیعی و برداشت بی رویه از آب سفره های زیر زمینی در منطقه سبب گردیده است تعداد کانون های تولید گرد و خاک در کشور عراق به طرز چشمگیری افزایش یافته (از 6 عدد در سال 1368 به بیش از 200 عدد در سال 1387) و وضعیت سرزمن عراق را به سمت ناپایدارترین حد از توان اکولوژیکی اش سوق دهد. خشک شدن تالاب 500 هزار هکتاری هورالعظیم و تالاب های اقماری آن نتیجه همین نابخردی ها در مدیریت سرزمین و طمع ورزی های کشورهای همسایه بوده است تا علاوه بر عراق، صدها کیلومتر دورتر، مردم و زیستمندان گیاهی و جانوری 18 استان ایران هم میزبان این میهمانان ناخوانده و خطرناک باشند.

تبعات ناشی از عدم توجه به ملاحظات محیط زیستی و قوانین حاکم بر طبیعت، محدود به مرزهای سیاسی یک کشور و دولت نبوده و  می تواند چنان خسارت های زیستی و اقتصادی و بحران های فرامنطقه ای را به دنبال داشته باشد که کنترل و جبران آن سال ها با صرف هزینه های هنگفت هم به آسانی امکان پذیر نباشد.

امید است که مدیریت بام ایران از این رویداد تلخ، هشدار گرفته باشد و حفاظت از منابع گیاهی و آبی استان را در اولویت برنامه های حاکمیتی و توسعه ای خود قرار داده و عملا" بکوشد تا با مدیریتی خردمندانه بر منابع آبی کم نظیز استان، فرو افت سطح آب های زیرزمینی را مهار و با پشتیبانی از فعالیت های آبخیزداری و آبخوانداری به همراه حفظ و تقویت پوشش های گیاهی؛ به سمت ذخیره سازی آب در سفره های زیرزمین حرکت کرده و پایداری حیات اجتماعی روبه رشد را برای مردمانش به ارمغان آورد.

درج نظر

سیزده فروردین؛ روزی که طبیعت آن را دوست ندارد!

سیزده بدر، آئینی دیرینه در پیشینه تاریخی ایرانیان است که قدمتی چند هزار ساله دارد. رسمی غرورآفرین که در نزد ایرانیان مدعی ستایش آیه های پروردگار است. در آئین نوروز، سیزدهمین روز از فروردین؛ روز زمین و آشتی با طبیعت نام نهاده شده است. به رغم  وجود چنین آئینی کهن در فرهنگ مردمان ایران زمین، متأسفانه در این سال ها به نام سیزده بدر، در روز طبیعت بیشترین خسارت ها را به محیط زیست طبیعی مان وارد می کنیم. در حالی که شایسته پیشینه فرهنگی مان این است که در آخرین روز جشن بزرگ نوروز بر طبيعت تازه از خواب بيدار شده سلام داده و همه موهبت های ناب آن را حرمت نهیم، باور کنید زیبنده ی مردمان این سرزمین نیست که در این روز به جای صلح و آشتی، جنگ و قهر خود با طبیعت را به نمایش بگذارند!

زباله‌های پلاستيكي، شیشه، بطری های نوشابه، قوطی های کنسروی و ... را در طبيعت رها می کنیم، آب ها و رودخانه ها را آلوده می کنیم و محل زندگی زیستمندان طبیعت اطراف مان را ناامن می کنیم. به دنبال افزایش جمعیت و بهره مندی بخش کثیر مردم از وسیله نقلیه شخصی برای رفتن به طبیعت به بهانه سیزده بدر و عدم برخورداری ملاحظات زیست محیطی از وزن لازم در بین این هموطنان، رها سازی و انباشت زباله ها در محیط زیست به شدت افزایش یافته و متأسفانه در روز آشتی با طبیعت چنان حجمی از زباله در طبیعت جانهاده می شود که از حد تحمل این محیط های طبیعی و زیستمندان آن فراتر می رود.

برای روشن کردن آتش شاخه درختان شکسته و بوته ها کنده می شوند و در اثر سهل انگاری جنگل ها و مراتع و زیستگاه های جانوری به آتش کشیده می شوند، اندوخته های طبیعی مان کاهش می یابد و پایداری طبیعت و سرزمین مان به شدت تهدید می شود.

شوربختانه در روز طبیعت، تخريب رویشگاه های گیاهی و آلودگی های آبی و هوایی و خسارت محيط‌ زيست به شدت افزایش می یابد و روز احترام به طبیعت به روز عزای طبیعت تبدیل می گردد. اثرات نامطلوب و مکرر ناشی از برگزاری رسم سیزده بدر در سال های گذشته و آسیب های وارده به طبیعت، پائین بودن سطح آگاهی های عمومی و عدم توجه درخور میهمانان به هشدارهای مادر طبیعت، سبب گردیده است که طبیعت خاطره خوشی از این روز نداشته باشد.

اميد است با ظرفيت‌سازي فرهنگي در جامعه و آگاهی مردم از ارزش‌های واقعی طبيعت و بابهره گیری از آموزه های دینی و بر بنیاد پیشینه قانونی و تاریخی سرزمین مان، طبیعت زیبای وطن در مراسم سیزده بدر سال های پیش رو شاهد رفتارهای خردمندانه و بیادماندنی از هم وطنان عزیز باشد تا سزاوارانه روز طبیعت را دوست بدارد و با خاطره ای خوش در انتظار حضور مجدد و دلسوزانه میهمانانش باشد.

درج نظر

رتبه بندی استان های کشور از نظر وسعت مراتع

مراتع زمين هایي هستند با پوشش نباتات طبيعي خودرو كه پوشش گياهي آن ها غالباً علفي چند ساله، بوته اي، بعضاً درختچه‌اي و به ندرت داراي درختان پراكنده بوده و در فصل چرا عرفاً مورد تعليف دام قرار مي‌گيرند. مراتع داراي كاركردهاي متعدد زیست محیطی، اکولوژیکی و اقتصادی از قبيل حفظ آب و خاك، جلوگيري از فرسايش خاک و تنظيم گردش آب در طبيعت، حفظ ذخاير ژنتيك گياهي و جانوري، توليد محصولات دارويي و صنعتي و تأمين علوفه مورد نياز دام های اهلي و وحوش مي باشند. در ارزش گذاری اقتصادی مراتع؛ 25 درصد ارزش هر هكتار مرتع مربوط به توليد علوفه و 75 درصد مابقی مربوط به ارزش‌هاي زيست‌محيطي آن می باشد. بنابراين حفظ، احياء و توسعه و بهره‌برداري از مراتع بيش از آنكه از ديدگاه تولید علوفه و تعليف دام داراي اهميت باشد از نظر زيست محيطي ارزشمند است.

حدود 52 درصد از سطح 164 ميليون هكتاری كشور را مراتع تشكيل مي‌دهند. براساس گزارش «تهیه نقشه پوشش گیاهی کشور» دفتر مهندسی و مطالعات و آمار ارائه شده توسط دفتر فني مرتع سازمان جنگل ها و مراتع کشور، وسعت مراتع كشور حدود 84 ميليون هكتار برآورد گردیده كه حدود 10 درصد این مراتع در وضعیت خوب، حدود 42 درصد در وضعیت متوسط تا فقیر و حدود 48 درصد در وضعیت فقير تا خيلي فقير قرار دارند.

در حال حاضر سرانه مرتع در ایران حدود 1/2 هكتار و در جهان حدود 82 هكتار است. مهم ترین چالش در مراتع ایران بهره بردار مازاد بر ظرفیت است. عدم توسعه یافتگی متناسب با جمعیت و وابستگی بیش از حد مردم به منابع طبیعی سبب گردیده است که با وجود ظرفیت حدود 35 میلیون واحد دامی مراتع کشور، در حال حاضر بیش از 2/4 برابر این ظرفیت یعنی 83 میلیون واحد دامی از مراتع استفاده کنند و معيشت بيش از 916 هزار خانوار بهره بردار (روستايي و عشايري) به مراتع وابسته باشد. بر بنیاد ارزیابی های انجام شده، اندازه اقتصادي يك واحد دامداری در ایران بطور متوسط حدود 257 واحد دامی با 536 هكتار مرتع تعیین می گردد؛ در صورتیکه در حال حاضر بطور متوسط حدود 42 واحد دامی با 90 هكتار مرتع در اختيار هر خانوار دامدار قرار دارد.

استان های سیستان و بلوچستان، فارس و خراسان رضوی از نظر وسعت رویشگاه های مرتعی در بین کل استان های کشور به ترتیب رتبه های اول تا سوم را دارا می باشند.

ردیف	استان	مساحت مرتع (هزار هکتار)	درصد نسبت به کل کشور	رتبه در کشور
1	آذربایجان شرقی	2473	2/92	یازده
2	آذربایجان غربی	2472	2/92	دوازده
3	اردبیل	904	1/07	بیست و دو
4	اصفهان	6329	7/47	پنج
5	ایلام	1112	1/31	بیست و یک
6	بوشهر	1263	1/49	هفده
7	تهران	1218	1/44	هجده
8	جیرفت و کهنوج	1918	2/26	سیزده
9	چهار محال و بختیاری	908	1/07	بیست و سه
10	خراسان رضوی	6558	7/74	سه
11	خراسان شمالی	1555	1/84	پانزده
12	خراسان جنوبی	6288	7/42	شش
13	خوزستان	2478	2/92	ده
14	زنجان	1137	1/34	بیست
15	سمنان	3731	4/40	نه
16	سیستان و بلوچستان	10648	12/57	یک
17	فارس	7320	8/64	دو
18	قزوین	853	1/01	بیست و شش
19	قم	723	0/85	بیست و هفت
20	کردستان	1294	1/53	شانزده
21	کرمان	6268	7/40	هفت
22	کرمانشاه	1188	1/40	نوزده
23	کهگیلویه و بویراحمد	479	0/56	بیست و نه
24	گلستان	863	1/02	بیست و پنج
25	گیلان	245	0/29	سی و یک
26	لرستان	884	1/04	بیست و چهار
27	مازندران(ساری)	388	0/46	سی
28	مازندران(نوشهر)	197	0/23	سی و دو
29	مرکزی	1773	2/09	چهارده
30	هرمزگان	4093	4/83	هشت
31	همدان	668	0/79	بیست و هشت
32	یزد	6518	7/69	چهار
-	جمع کل کشور	84747	100	-

درج نظر

جایگاه استان های کشور به لحاظ وسعت رویشگاه های جنگلی آن ها

جنگل های ایران؛ جنگل های منحصر بفرد جهان به شمار می آیند که به دوره سوم زمین شناسی بر می گردند. در حال حاضر حدود 7 درصد از وسعت سرزمین ایران، رویشگاه های جنگلی و درختی است و میانگین سرانه فضای سبز برای هر نفر ایرانی کمتر از 0/2 هکتار است، در صورتی که میانگین فضای سبز در جهان برای هر نفر 0/8 هکتار است. این آمار نشان می دهد که در ایران کمتر از یک چهارم میانگین جهانی فضای سبز وجود دارد، بنابراین اهمیت و تلاشهای حفاظتی، برای حفظ اندوخته های جنگل های مان باید دست کم 4 برابر متوسط جهانی باشد.

در مورد وسعت این جنگل‌ها در هر یک از استان های کشور، اختلاف نظرهای زیادی بین محققین و گزارش های رسمی منتشر شده ی دستگاه های متولی وجود دارد. گزارش«تهیه نقشه پوشش گیاهی کشور»که توسط دفتر مهندسی و مطالعات سازمان جنگل ها و مراتع کشور تهیه گردیده است مبنای آماری این مطلب بوده است.

ناحیه رویشی زاگرس؛ شامل سلسه جبال زاگرس، وسیع‌ترین و اصلی‌ترین رویشگاه گونه‌های مختلف بلوط در ایران بوده و به همین دلیل این منطقه از اهمیت بسیار ویژه‌ای برخوردار است. جنگل‌های بلوط منطقه زاگرس از منتهی الیه شمال غربی ایران(پیرانشهر واقع در آذربایجان غربی)آغاز و سپس غرب و جنوب غرب ایران(میان جنگل در جنوب شیراز)را طی می‌کند.

استان های فارس، خراسان جنوبی و لرستان از نظر وسعت رویشگاه های جنگلی در بین کل استان های کشور به ترتیب مقام های اول تا سوم را دارا می باشند. اما در بین 11 استان واقع در ناحیه رویشی زاگرس، استان های فارس، لرستان و خوزستان مقام های اول تا سوم را از نظر وسعت رویشگاه های جنگلی و درختی دارا می باشند.

ردیف	استان	مساحت جنگل(هکتار)	درصد نسبت به کل کشور	مقام در کل کشور	مقام در ناحیه رویشی زاگرس
1	فارس	2229538	12/95	اول	اول
2	خراسان جنوبی	1689242	9/81	دوم	-
3	لرستان	1226434	7/13	سوم	دوم
4	سیستان و بلوچستان	1220152	7/09	چهارم	-
5	هرمزگان	1073682	6/24	پنجم	-
6	خوزستان	1020065	5/93	ششم	سوم
7	خراسان رضوی	1005265	5/84	هفتم	-
8	کهگیلویه و بویراحمد	874063	5/08	هشتم	چهارم
9	مازندران(ساری)	794014	4/61	نهم	-
10	ایلام	641667	3/73	دهم	پنجم
11	گیلان	557078	3/24	یازدهم	-
12	کرمانشاه	528507	3/07	دوازدهم	ششم
13	کرمان	511981	2/97	سیزدهم	-
14	سمنان	468748	2/72	چهاردهم	-
15	خراسان شمالی	434551	2/52	پانزدهم	-
16	گلستان	426476	2/48	شانزدهم	-
17	اصفهان	411847	2/39	هفدهم	هفتم
18	کردستان	373328	2/17	هجدهم	هشتم
19	چهارمحال و بختیاری	336438	1/95	نوزدهم	نهم
20	مازندران(نوشهر)	313241	1/82	بیستم	-
21	بوشهر	224814	1/31	بیست و یکم	-
22	یزد	183923	1/07	بیست و دوم	-
23	کرمان(جیرفت و کهنوج)	160872	0/93	بیست و سوم	-
24	آذربایجان شرقی	156403	0/91	بیست و چهارم	-
25	آذربایجان غربی	101150	0/59	بیست و پنجم	دهم
26	زنجان	97553	0/57	بیست و ششم	-
27	اردبیل	63153	0/37	بیست و هفتم	-
28	تهران	28174	0/16	بیست و هشتم	-
29	قزوین	28158	0/16	بیست و نهم	-
30	مرکزی	13333	0/08	سی ام	-
31	قم	13275	0/08	سی و یکم	-
32	همدان	4823	0/03	سی و دوم	-
-	جمع کل کشور	17211948	100	-

درج نظر