یکی از اقدامات ارزنده تارنمای مهاربیابان زایی در طی 2 سال گذشته؛ انتشار تازه‌ترين يافته‌هاي آب و هوايي منتج از نقشه‌هاي خشكسالي کشور بود که توسط دكتر مرتضي خداقلي و همكارانش در پایگاه مدیریت خشکسالی کشاورزی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان تهيه می شده است. برای دسترسی خوانندگان عزیز مهاربیابان زایی به این گزارشات ارزشمند و آگاهی از وضعیت ماهانه‌ی خشکسالی کشور، از این پس و تا رهایی تارنمای دربند مهاربیابان زایی؛ مشروح تازه ترین گزارشات تیم سختکوش این پایگاه در این کلبه مجازی منتشر خواهد شد.

ضمن قدردانی از دکتر مرتضی خداقلی عزیز و همکاران‌شان در پایگاه مدیریت خشکسالی استان اصفهان به پاس همکاری صادقانه با مهار بیابان زایی و همراهی مسئولیت‌شناسانه با خوانندگان آن تارنمای دربند، توجه شما را به مشروح گزارش 4 ماهه ی اول سال آبی 1390-1389 این پایگاه جلب می‌کنم:

وضعيت خشكسالي ایران از ابتدای مهرماه تا پایان دی­ماه 1389

نتايج ديده باني، پايش و تحليل آخرين نقشه­هاي ترسيم شده در پايگاه مديريت خشکسالي کشاورزي استان اصفهان در مرکز تحقيقات کشاورزي و منابع طبيعي از ابتداي سال آبی جاري (مهرماه 1389) تا پايان دی­ماه، نشان از شرایط بسیار بحرانی و سيطره خشکسالی در تمام گستره ايران زمين دارد، بطوری که در تمام سطح کشور مقدار بارش کمتر از ميانگين دراز مدت بوده و به سخن ديگر خشکسالي خفيف تا بسيار شديد در تمام نقاط آن غالب می­باشد. در این رابطه در حدود 60 درصد از مساحت کشور در وضعیت خشکسالی بسیار شدید قرار گرفته که خود گویای وضعیت بحرانی بارندگی در کل کشور است. اگرچه وضعیت نسبت به ماه قبل که 81 درصد از مساحت ایران در وضعیت خشکسالی بسیار شدید قرار داشت کمی بهبود ی پیدا کرده است ولي كماكان خشكسالي جدي است و مسئولين اجرايي بايد از هم اكنون اقدامات و راهكارهاي لازم براي كاهش اثرات خشكسالي را بكار گيرند.

مقایسه­ بین وضعیت خشکسالی تا پایان دی­ماه در سال گذشته و سال جاری نشان می­دهد که وضعیت خشکسالی نسبت به سال قبل بسیار وخیم­تر شده است، به نحوی که درصد مساحت مناطق تحت خشکسالی در حدود 55 درصد افزایش یافته است. به عبارت دیگر در سال گذشته تا آخر دی­ماه، 45 درصد از سطح كشور در خشکسالی قرار داشت ولی متاسفانه در حال حاضر سيطره خشكسالي گسترش يافته و به تمام سطح كشور ( 100 درصد ) كشيده شده است (نمودار شماره 1).

نمودار شماره(1): درصد هر یک از کلاس­های خشکسالی از ابتدای مهرماه تا پایان دی ماه 1389 در ایران

چنانچه تغييرات بارش 4 ماهه گذشته بصورت ماهانه و تجمعي در ايستگاههاي سينوپتيك كشور رديابي شود به اين صورت است كه مجموع ريزش هاي جوي كشور در پایان مهرماه سال جاری معادل 5/8 میلیمتر بوده است در شرایطی که متوسط درازمدت آن طی این مدت 5/15 میلیمتر می­باشد که حاکی از کاهش 5/45 درصدی بارش در این ماه و وقوع خشکسالی فراگیر در اغلب نقاط کشور است. ریزش­های جوی پراکنده و نه­چندان چشمگیر در برخی نقاط کشور در آبان­ماه نه تنها نتوانست آثار کاهش بارندگی در مهرماه را جبران کند، بلکه بر میزان خشکسالی در کشور در این ماه نيز افزوده شد و میزان بارندگی جاری 1/51 درصد نسبت به میانگین درازمدت آن كاهش يافت. با بررسی آمار ریزش­های جوی در آذرماه مشخص گردید اين ماه در سال جاری با کاهش بسیار شدیدی در بارش­های جوی مواجه شده به نحوی که میزان نزولات جوي 1/24 میلیمتر رسیده که در مقایسه با بارش درازمدت آن طی همین مدت كه معادل 1/61 میلیمتر بوده است حدود 5/2 برابر كاهش يافته است.

به طور کلی پاییز سال آبی جاری به عنوان یکی از خشک­ترین پاییزها در سال­های اخیر به­حساب می­آید به نحوی که در تمام ماه­های این فصل کمتر  نقطه­ای را می­توان در کل کشور مشاهده نمود که بارش دریافتی آن مساوی و یا بیشتر از بارش درازمدت آن باشد. و حتی در شرايط ترسالی خفیف باشد. برای مثال بارش دریافتی استان آذربایجان غربی که یکی از پرباران­ترین استان­های کشور می­باشد تا پایان آذرماه 1389، 33 میلیمتر ثبت شده است که در مقایسه با آمار درازمدت آن كه معادل 110 میلیمتر است بسیار کمتر و کاهشی نگران كننده و كم سابقه داشته است.

با شروع فصل زمستان انتظار می­رفت با افزایش ریزش­ها، ضمن کاهش آثار زیانبار خشکی شدید پاییز، ریزش­های جامد در ارتفاعات، پشتوانه­ای برای چشمه­ها و رودخانه­ها در بهار باشد. اما مجموع بارش ثبت شده در ایستگاه­های کشور تا پایان دی­ماه نشان داد که خشکسالی کماکان بر مناطق مختلف کشور سیطره دارد(شکل شماره1).

مقایسه آمار بارش تجمعی دریافتی تا پایان دی­ماه سال آبی جاری (75 میلیمتر) با میانگین درازمدت آن(147 میلیمتر) حاکی از کاهش 48 درصدی بارش نسبت به میانگین درازمدت می­باشد (نمودارهای شماره 2و3).

نمودار شماره(2): مقایسه درصد تغییرات بارش ماههای مختلف در سال جاری با متوسط درازمدت آن در ایران تا پایان دی­ماه 1389

نمودار شماره(3): مقایسه درصد تغییرات میزان بارش تفکیکی ماه‌های مختلف از ابتدای مهرماه  تا پایان دی­ماه 1389 با متوسط درازمدت آن در ایران

خلاصه وضعيت خشكسالي ايران از مهرماه تا پايان دی­ماه 1389 :

- مجموع بارندگي ایران تا پايان دی­ماه در سال آبی جاری، 2/75 ميلي‌متر

- میانگین بارندگی دراز مدت ایران در این دوره، 147 میلی­متر

- درصد کاهش بارندگي نسبت به دوره آماري بلند مدت: 49 درصد.

- بالاترین درصد خشکسالی: ایستگاه­های سینوپتیک چابهار و بم که در این مدت هیچ بارشی ثبت نشده است.

- بالاترین درصد ترسالی: ایستگاه ماکو با 7/3 درصد افزایش بارندگی نسبت به میانگین دراز مدت

- پرباران ­ترین استان: با وجود اینکه استان گیلان نیز در وضعیت وخیم خشکسالی به سر می­برد ولی نسبت به سایر استان­ها درصد کاهش بارش کمتری را نشان داده است (9/9 درصد کاهش بارندگی)

- كم باران­ترین استان: استان سیستان و بلوچستان با حدود 5/86 درصد خشکسالی طی این مدت بوده است (نمودار شماره4).

نمودار شماره(4): مقایسه تغییرات بارش استان­های مختلف کشور نسبت به میانگین دراز مدت آن از ابتدای مهر تا پایان دی ماه 1389

- خشكسالي بسيار شديد (كاهش بيش از 60 درصد از بارش نرمال) : دراغلب نقاط کشور از جمله بخش­های شرق،جنوب شرق، جنوب، جنوب غرب و مرکز ایران غلبه دارد.

- خشكسالي شديد (كاهش 45 تا 60 درصد بارش نرمال) :در شمال شرق،شمال غرب، بخش­هایی از مرکز و غرب و قسمت­هایی از جنوب کشور دیده می­شود.

- خشكسالي متوسط (كاهش 20 تا 45 درصد بارش نرمال): بیشتر در بخش­های شمال و غرب کشور غلبه داشته است.

- خشكسالي خفيف (كاهش كمتر از 20 درصد نرمال) به طور پراکنده در شهرستان­های سمنان و گرمسار (سمنان)، قراخیل (مازندران)، کاشان (اصفهان)، آوج (قزوین)، خدابنده و خرم­دره (زنجان) و بیجار (کردستان) دیده می­شود.

وضعيت خشكسالي استان اصفهان از ابتدای مهرماه 1389 تا پایان دیماه 1389 :

نتايج آخرين پايش خشكسالي از مهرماه 1389 تا پايان دی ماه 1389 در پايگاه مديريت خشكسالي كشاورزي استان اصفهان حاکی از غلبه خشكسالي بسيار شديد و شديد در بخش های وسیعی از استان بوده، به نحوی که 4/66 درصد از مساحت استان در سیطره و غلبه خشکسالی شدید و بسیار شدید مي باشد(نمودار شماره1).

نمودار شماره(1): درصد هر یک از کلاس­های خشکسالی از ابتدای مهرماه تا پایان دی ماه 1389 دراستان اصفهان

بررسي تغييرات بارش 4 ماهه گذشته بصورت ماهانه و تجمعي در ايستگاههاي سينوپتيك استان نشان می دهد که در مهرماه سال آبی جاری هیچ نقطه ای از استان اصفهان بارشی دریافت نکرده و ماهی بسیار خشک در سال آبی جاری به حساب می آید. در آبان ماه با وقوع بارش هایی پراكنده تا حدودی از میزان خشکسالی کاسته شده ولی باز هم ريزش هاي جوي در تمام نقاط استان از ابتدای سال آبی جاری تا پایان آبان ماه، 44 درصد کمتر از میانگین درازمدت بوده است. در آذرماه با اینکه انتظار می رفت یکی از پرباران ترین ماه های سال را در استان شاهد باشیم متاسفانه هیچ بارش چشمگیری دریافت نشد و درصد خشکسالی به بالاترین حد خود در چهارماهه اخیر رسید(1/72 درصد). به طور کلی پاییز سال آبی جاری به عنوان یکی از خشک ترین پاییزها در سال های اخیر در استان اصفهان به حساب می آید، به طوری که در ايستگاه اصفهان در طی این سه ماه فقط 9/2 میلیمتر بارش نازل گردید.

با شروع فصل زمستان باز هم بر خلاف انتظار خشکسالی پاییز جبران نگردید و بارش در تمام نقاط استان کمتر از میانگین درازمدت بود اما درصد خشکسالی  نسبت به آذرماه کمی کمتر شده است.

بارش سال آبی جاری استان در پایان دی ماه 53 درصد کمتر از میانگین درازمدت خود گردید(نمودار های شماره 2 و 3).

نمودار شماره(2): مقایسه درصد تغییرات بارش ماههای مختلف در سال جاری با متوسط درازمدت آن دراستان اصفهان تا پایان دی­ماه 1389

نمودار شماره(3): مقایسه درصد تغییرات میزان بارش تفکیکی ماه‌های مختلف از ابتدای مهرماه  تا پایان دی­ماه 1389 با متوسط درازمدت آن در استان اصفهان

از آنجا که رودخانه زاینده رود بخش بزرگی از اراضی آبی استان را مشروب می¬کند، هرگونه تغییر در میزان بارندگی حوضه بالادست سد زاینده رود مستقیما در میزان ذخیره سد موثر بوده و در درجه اول بر کشاورزی اراضی پایین دست تاثیر بسزایی دارد. كاهش 50 درصدي نزولات جوي در ايستگاه كوهرنگ از يك سو و افزايش میزان مصرف آب در مناطق بالا دست از سوي ديگر کاهش شديد آب ورودی به دریاچه سد زاینده رود را بدنبال خواهد داشت، چنانچه مدیریت جامع منابع آب در کل حوضه اجرا نشود پيش بيني مي شود با خشکسالی های اخیر محدودیت آبی بیشتری برای اراضی زیردست سد زاینده رود و از جمله تالاب گاو خوني بوجود آید که پیامد آن كاهش بيش از پيش سطح ايستابي، كاهش اراضي كشاورزي، گسترش بيابان ها و تخریب و مرگ زيست بوم تالاب گاو خوني را بدنبال خواهد داشت.

خلاصه وضعيت خشكسالي استان اصفهان از ابتدای مهر تا پایان دی ماه 1389 :

- میانگین مجموع بارندگي استان اصفهان تا پايان دی ماه 3/32 ميلي‌متر

- میانگین میزان بارندگی دراز مدت استان اصفهان طی این مدت: 4/63 میلی متر

- ميزان کاهش بارندگي نسبت به دوره آماري بلند مدت 6/47 درصد

- بالاترین درصد خشکسالی: ایستگاه اصفهان با 4/86 درصد کاهش بارش نسبت به میانگین دراز مدت (نمودار شماره4).

نمودار شماره(4): مقایسه درصد تغییرات بارش شهرهای مختلف استان نسبت به میانگین دراز مدت آن از ابتدای مهر تا پایان دی ماه 1389

- وضعيت خشكسالي: در تمام نقاط استان خشكسالي حاكم مي‌باشد و در هیچ ایستگاهی در استان، میانگین بارندگی بیشتر از درازمدت نمی باشد.

- خشكسالي بسيار شديد (كاهش بيش از 60 درصد از بارش نرمال): این کلاس خشکسالی را در قسمت های شرقی،مرکز و جنوب استان و در شهرهای خوروبیابانک، چوپانان، نایین، ورزنه، زرین¬شهر، فلاورجان، نجف آباد و شاهین شهر، شهرضا، دهاقان، حنا و سمیرم در جنوب استان مشاهده کرد که در مجموع 1/45 درصد از مساحت استان را شامل مي شود.

- خشكسالي شديد (كاهش 45 تا 60 درصد بارش نرمال): با اشغال 3/21 درصد از مساحت استان در شهر های انارک،مورچه خورت و چادگان مشاهده می گردد.

- خشكسالي متوسط (كاهش 20 تا 45 درصد بارش نرمال): حدود 30 درصد از مساحت استان را شامل می شود  و مي‌توان آن را در قسمت های مختلف استان از جمله اردستان، نطنز، میمه، خوانسار، داران، فریدونشهر و گلپایگان مشاهده نمود.

- خشكسالي خفيف (كاهش كمتر از 20 درصد نرمال):  قسمت های شمالی استان و در شهرستان های آران و کاشان دیده می شود.

درج نظر